Burnout & Brein: Interactie?

De SEO en hoofdredacteur van de Huffington Post: Arianna Huffington was zo uitgeput – enkele jaren na de oprichting van haar media imperium – dat ze compleet instortte.

“Ik stootte mijn hoofd opzettelijk tegen mijn bureau, brak mijn kaaksbeen en kreeg 4 hechtingen aan mijn rechteroog,” vertelde ze Oprah Winfrey tijdens een interview. “Ik mocht nog van geluk spreken dat ik mijn oog niet verloren had.”

Wereldwijd is tijdens surveys vastgesteld dat veel werknemers een gelijkaardig verhaal als Huffington beschreven. Burnout groeit zonder twijfel tot gigantische proporties in de geïndustrialiseerde landen. Uit een Gallup onderzoek van 2016 bleek dat 2,7 miljoen Duitse werknemers burnout-effecten rapporteerden. Uit een onderzoek van 2013 onder HR- directeuren bleek dat er 30 % van de werknemers in hun organisaties burnout-symptomen vertoonden.

Het is een misvatting dat burnout slechts een emotionele respons is op lange werkdagen of een veeleisende job. Een burnout eist ook een fysieke tol. Integratieve onderzoeken tonen aan dat een burnout niet enkel een gemoedstoestand betreft; eerder een toestand die weerslag heeft op zowel lichaam als geest. De chronische psychosociale stress, gekenmerkt door een burnout, heeft niet enkel gevolgen voor persoonlijk en sociaal functioneren; het kan cognitieve vaardigheden en het neuro-endocriene systeem beïnvloeden. Dit kan uiteindelijk leiden tot ingrijpende veranderingen in anatomie en breinfunctioneren.

In 1976 publiceerde Christina Maslach, professor emeritus aan de Universiteit van Californië – Berkeley het artikel “Burned-out” in het tijdschrift Human Behavior. Dit genereerde een grote publieke respons. Maslach ontving brieven en oproepen van mensen die zich konden identificeren in de door haar beschreven symptomen van een burnout.
“Ik had deze reactie helemaal niet verwacht” zei Maslach. “De impact van mijn artikel was enorm.” Uiteindelijk was dit artikel het begin van meer studies, onderzoeken en aandacht van de medische wereld.

Maslach en Susan Jackson (Rutgers University) hebben hun krachten gebundeld wat resulteerde in een basis naslagwerk over burnout. Gepubliceerd in 1981 en meer dan 6000 keer geciteerd volgens Google Scolar. Burnout wordt geëvalueerd volgens een aantal stressfactoren: een algemeen gevoel van uitputting, cynische en apathische gevoelens, een gevoel van professionele tekortkoming en gebrek aan voldoening.

Het is een misvatting dat burnout veroorzaakt wordt door gewoonweg te lang en te hard werken. Uit onderzoek blijkt dat andere factoren – zowel individueel als organisatorisch – een oorzaak kunnen zijn. Richard Gunderman, een radioloog en filosoof aan de Universiteit van Indiana, verwoordt een burnout mooi: de opeenvolging van honderden of duizenden kleine teleurstellingen, die vaak op het moment zelf niet eens opgemerkt worden.

Nieuw onderzoek toont aan dat een burnout ernstige gevolgen kan hebben voor het breinfunctioneren. Psychologen aan het Karolinska Instituted in Zweden hebben vastgesteld dat een burnout schade veroorzaakt aan de zenuwbanen, uiteindelijk leidend tot neurologische schade. Naast deze neurologische schade veroorzaakt een burnout cognitieve schade: een gebrek aan creativiteit, probleemoplossend werken en geheugen. Uit een Griekse studie (Aristotle University of Thessaloniki) bleek dat in 13 op de 15 studies over burnout, patiënten ernstige cognitieve problemen hadden.
De chronische stress die een burnout veroorzaakt, resulteert ook in het verkeerd functioneren van het neuro- endocriene systeem. De Hypothalamus-hypofyse-bijnieras (HPA) regelt de vrijgave van het “stresshormoon” cortisol. Onder normale omstandigheden komt er een grote hoeveelheid cortisol vrij in het lichaam bij stress. Bij het verdwijnen van de stress herstelt het lichaam zich. Aanhoudende stress zorgt er voor dat de HPA meer cortisol dan normaal uitscheidt. Wanneer dit te hoog en te lang in het lichaam blijft, ontstaat hypocortisolisme. Dit heeft ernstige gevolgen zoals: aderverkalking, hartproblemen, trombose.

Kan een burnout en de gevolgen ervan genezen worden?
Uit onderzoeken van “The Rockefeller University” blijkt dat de negatieve effecten van een burnout kunnen verholpen worden. Studies bij studenten wezen uit dat 4 weken relaxatie en coaching het breinfunctioneren drastisch verbeterden. Je kan de “examenstress” van studenten niet vergelijken met de jarenlange stress die sommige werknemers ervaren, maar toch: de studie toont duidelijk dat herstel mogelijk is, mits een intensieve en professionele aanpak.